Raport z projektu: „Folklor w lustrze”

W dniach od 22 do 30 maja 2026 roku na Pomorzu odbyło się spotkanie trzech zespołów folklorystycznych z Polski, Niemiec i Brazylii w ramach projektu „Folklor w lustrze”. Spotkanie nawiązywało do wspólnej trasy koncertowej w Brazylii, którą zrealizował dwa lata temu Folkloreensemble der Ihna Erlangen wraz z Zespołem Pieśni i Tańca Ziemi Goleniowskiej „Ina” z okazji jubileuszu „200 lat niemieckiej imigracji do Brazylii”.

Uczestnicy projektu:
•    Lustige Volkstanzgruppe Bergtal (Nova Petrópolis, Brazylia)
•    Zespół Pieśni i Tańca „Ina” (Goleniów, Polska)
•    Folkloreensemble der Ihna Erlangen (Erlangen, Niemcy)

Szczególnym punktem programu dla wszystkich uczestniczących grup było spotkanie z zespołem Mönchguter Trachtengruppe. Od wielu dziesięcioleci pielęgnuje on tradycje taneczne i stroje ludowe półwyspu Mönchgut. Wielu członków zespołu nosi autentyczne, przekazywane z pokolenia na pokolenie stroje rodzinne lub starannie zrekonstruowane ich kopie. Dla uczestników z Brazylii, Polski i Niemiec spotkanie to stanowiło wyjątkową okazję do poznania żywej tradycji przekazywania dziedzictwa kulturowego. Mönchgut, podobnie jak region pyrzycki z charakterystycznym barwnym strojem, położony na południowy wschód od Szczecina, należy do historycznie najbardziej wyrazistych regionów etnograficznych na Pomorzu.

Grupy folklorystyczne prezentowały się podczas występów publicznych w Erlangen, Szczecinie i Göhren, prowadząc dialog z publicznością oraz lokalnymi partnerami. Uczestniczący występowali w strojach tanecznych opartych na historycznych wzorach, które zostały starannie zaprojektowane przez zespoły, a częściowo nawet wykonane własnoręcznie. W wielu przypadkach poszczególne elementy kostiumów były ręcznie wykonane, naprawiane lub indywidualnie rozwijane, dzięki czemu historyczny przekaz, funkcjonalność w  tańcu oraz indywidualny gust tworzyły spójną całość.

Istotnym elementem łączącym współpracę trójstronną był również pomorski krakowiak. Ten utwór taneczny, którego rozpowszechnienie na Pomorzu wiąże się historycznie z polskimi robotnikami sezonowymi i który został udokumentowany przez Williego Schulza, został wykorzystany przez zespoły podczas wspólnego finału. Dzięki temu stał się centralnym punktem artystycznym spotkania zespołów z trzech krajów.

Uzupełnieniem programu były wycieczki do miejsc związanych z historią i kulturą Pomorza, między innymi do Wolgastu, Heringsdorfu i Eldeny, które pozwoliły pogłębić związek uczestników z regionalną tradycją. Uczestniczący zapoznali się z historycznymi strojami prezentowanymi w Muzeum Miejskim w Wolgaście, Muzeum Pomorza w Greifswaldzie oraz Muzeum Regionalnym w Göhren. W Pommersches Landesmuseum w Greifswaldzie analizowali muzealne prezentacje dawnych tekstyliów, a następnie przygotowywali krótkie materiały wideo do mediów społecznościowych, mające ukazać dziedzictwo regionu oraz jego kontynuację i popularyzację poprzez stroje taneczne wykorzystywane w prezentacji kultury ludowej.

Ewaluacja projektu wykazała, że szczególnie cenne były bezpośrednie spotkania, wspólne przeżycia, a także muzyka i taniec. Wielu uczestniczących wyraziło chęć utrzymania nawiązanych kontaktów w dłuższej perspektywie oraz realizacji kolejnych wspólnych projektów.

Projekt pokazał, w jaki sposób dziedzictwo kulturowe może być żywo przekazywane poprzez międzynarodową współpracę i wymianę doświadczeń. Jednocześnie uwidocznił, że kwestie tożsamości kulturowej i dialogu międzykulturowego pozostają aktualne i stanowią przestrzeń do dalszej refleksji.

„Folklor w lustrze” połączył odniesienia historyczne, praktykę tańca folklorystycznego oraz międzynarodowe spotkanie. W przyszłych projektach warto nadal wzmacniać te elementy, tworząc więcej przestrzeni dla pogłębionych kontaktów, rozwoju umiejętności rękodzielniczych oraz różnorodnych form wymiany doświadczeń.

Silvia Jäger, Zbigniew Łukaszewski, Dorota Makrutzki

Program spotkania został dofinansowany ze środków Federalnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Federalnej Niemiec w ramach projektu Referentki ds. Kultury Pomorza i Wschodniej Brandenburgii.