Dwie bogato haftowane pary pończoch w kolorze niebieskim i czerwonym od niedawna wzbogacają kolekcję Pommersches Landesmuseum. Przekazane do muzeum jako dar z rodzinnych zbiorów, stanowią rzadkie świadectwo wiejskiej sztuki tekstylnej z regionu Pyrzyc.

Pończochy – podobnie jak dwustronnie haftowana wełniana chusta – pochodzą ze spuścizny Liny Bahlmann, z domu Schwarz (1899–1978). Są świadectwem dziedzictwa kulturowego rodziny zamieszkującej tereny powiatu pyrzyckiego do 1945 roku. Nie da się dziś jednoznacznie ustalić, czy Lina nosiła je sama – na przykład w młodości w Isinger (Nieborowo) lub później, po ślubie z Kurtem Bahlmannem w Alt Grape (Stare Chrapowo) – czy też wcześniej te sztuki odzieży służyły już jej matce jako strój odświętny. Pewne jest natomiast, że tekstylia te były w rodzinie przechowywane przez pokolenia jako pamiątki rodzinne. Ich wykonanie można jedynie ogólnie datować na okres między około 1900 (lub wcześniej) a 1920 rokiem. Nie wiadomo również, czy starannie wykonane rzeczy powstały w ramach pracy domowej, czy też zostały wykonane na zamówienie przez miejscową dziewiarkę/hafciarkę. Obie pary pończoch zachowały się w bardzo dobrym stanie; jedynie para wykonana z czerwonej wełnianej przędzy nosi niewielkie ślady użytkowania.

Obie pary pończoch ze spuścizny Liny Bahlmann, która po 1945 roku mieszkała w Meklemburgii, są symetrycznie zdobione po obu stronach – wzdłuż podbicia stopy i łydki – haftem płaskim o motywach roślinnych i geometrycznych. Wzory ułożone są w powtarzalnych raportach i zamykają się centralną dekoracją z motywem stylizowanego tulipana. Ciemnoniebieskie pończochy ozdobione są haftem z jasnoniebieskiej przędzy; czerwone – barwnym haftem w intensywnych kolorach: niebieskim, zielonym, fioletowym, żółtym, czarnym i białym. Po śmierci Liny Bahlmann tekstylia odziedziczyła jej siostrzenica, dr Ina Heinze, z którą łączyła ją bliska relacja. Jako osobiste pamiątki przechowywała pończochy i chustę; przez dziesięciolecia zdobiły one ściany jej domu.

Region etnograficzny zwany po niemiecku „Weizacker”, położony na południowy wschód od Szczecina (Stettin), jest historycznie ukształtowanym krajobrazem kulturowym o wyrazistym, chłopskim charakterze. Zwyczaje i tekstylne formy ekspresji osiągnęły tu szczególny rozkwit: charakterystyczne dla odświętnego stroju pyrzyczanki były wielkopowierzchniowe ornamenty roślinne oraz żywa kolorystyka. Od stóp do głów kobiety ubrane były w bogato haftowane elementy garderoby. Całość dopełniały – obok pończoch – takie dodatki jak podwiązki, pantofle, mitenki lub rękawiczki, wstążki, kryza, chusta naramienna, fartuch, biżuteria, torebka, czepek lub słomkowy kapelusz oraz mufka.

Wraz z państwową konsolidacją Niemiec w drugiej połowie XIX wieku wyraźnie wzrosło zainteresowanie tzw. typami ludowymi. Opublikowana w 1870 roku praca „Deutsche Volkstrachten” autorstwa Albert Kretschmera włączyła strój pyrzycki do kanonu niemieckich strojów narodowych. Wraz z rozwojem etnografii region Weizacker stał się przedmiotem badań. Etnografowie Robert Holsten i Walter Borchers oraz malarz August Ludwig Most zasłużyli się w dokumentowaniu tego stroju. W końcu również muzea zaczęły gromadzić stroje jako obiekty etnograficzne, tworząc podstawy swoich kolekcji. Po instrumentalizacji w okresie narodowego socjalizmu oraz głębokich przemianach będących następstwem II wojny światowej – zwłaszcza wysiedleniach i przesunięciach granic państwowych – badacze w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zajęli się strojem pyrzyckim, podkreślając silniej jego możliwe słowiańskie pochodzenie. Na początku XXI wieku  projekt badawczy zainicjowany przez Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa (BKGE) w Oldenburgu, pod kierownictwem Kurta Dröge, po raz pierwszy poddał strój pyrzycki krytycznej analizie.

Warsztaty z Connie „Wockensolle” Müller-Gödecke oraz Agnieszką Kaczmarską w dniach 21–22 marca 2026 roku koncentrują się na technikach wykonania pończoch – bazując na oryginałach – przybliżą ich historię oraz techniki rękodzielnicze.

Zur Veranstaltungsakündigung (zapowiedź wydarzenia w języku niemieckim)

Referat ds. Kultury Pomorza i Wschodniej Brandenburgii realizuje wraz z partnerami liczne projekty w zakresie niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a tekstylia należą do głównych tematów podejmowanych w jego działalności projektowej. Dzięki zaangażowaniu referentki ds. kultury Doroty Makrutzki, we współpracy z członkami rodziny udało się udokumentować istotne informacje dotyczące historii przedstawionej tu darowizny.

Tekst: Dorota Makrutzki
Redakcja online: Marie Lührs, Julia Kruse